Yasanın uzun ve karmaşık bir adı var:
“Rusya Federasyonu dışında bulunan ve kendilerine verilen cezanın infazından kaçınan kişilere yönelik geçici kısıtlayıcı tedbirler hakkında.”
Kendisi de sürgünde yaşayan hukukçu Evgeni Smirnov, DW’ye yaptığı açıklamada meseleyi çok daha kısa özetliyor:
“Aslında burada söz konusu olan vatandaşlığın fiilen elinden alınması.”
Etkilenen kişilerin pasaportları geçerliliğini korumakla birlikte, vatandaşlık haklarının neredeyse tümü ellerinden alınacak.
“Suçlar” için kapsamlı bir katalog
Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından imzalanan yasa, yurt dışında yaşayan ve Rusya’da ya bir suçtan hüküm giymiş ya da idari bir ihlal nedeniyle sorumlu tutulmuş Rus vatandaşlarını hedef alıyor. Bunların başında, “Rus ordusunu itibarsızlaştırmak” olarak adlandırılan siyasi suçlamalar geliyor. Bununla kastedilen, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü saldırı savaşının kamuoyu önünde eleştirilmesi.
Pasaportları ellerinde kalsa da sürgündeki Kremlin muhaliflerinin Rusya’daki hakları giderek daralıyorFotoğraf: VGVMEDIA/Pond5/IMAGO
Ayrıca “yabancı ajan” olarak sınıflandırılan kişilerin para cezalarını ödememesi de kapsamda. Rusya’da bu statüye sahip, çoğu hükümet karşıtı binden fazla kişi ve kuruluş bulunuyor. Bunun yanı sıra “istenmeyen kuruluşlarla” işbirliği yapmak da suçlamalar arasında. Bu kapsamda yaklaşık 400 kuruluş bulunuyor.
Rusya Federasyonu’nun toprak bütünlüğünün ihlal edilmesi yönünde kamuoyu önünde çağrıda bulunmak da listede yer alıyor.
Bu kişilere bir dizi “geçici kısıtlayıcı tedbir” uygulanacak. Bunların arasında Rusya içindeki devlet hizmetlerinden ve yurt dışındaki konsolosluk hizmetlerinden mahrum bırakılmak da bulunuyor. Buna pasaport veya vekaletname düzenlenmesi de dahil. Ayrıca gayrimenkul ve araç satışına yasak getirilebilecek, banka hesapları bloke edilebilecek.
“Sorumlu muhalefet” yasaya destek verdi
Yasa, Putin tarafından imzalanmadan önce Devlet Duması’nda oy birliğiyle kabul edildi. Duma Başkanı Vyaçeslav Volodin şöyle dedi:
“Yurt dışına gidip kendi ülkesine zarar veren kişi muhalif değil, haindir. Bunlar suçludur. Bu aşırılık yanlıları yıllardır devletimizi yıkmak için ellerinden geleni yapıyor. Nasyonal sosyalizmi meşrulaştırıyor, askerlerimize ve subaylarımıza hakaret ediyor, aynı zamanda cezadan kaçmak için başka ülkelerde saklanıyorlar.”
Oylamanın ardından Volodin, muhalefet gruplarının da yasaya destek vermesini özellikle öne çıkardı:
“İşte ben buna sorumlu muhalefet derim!”
Devlet Duması, Rusya parlamentosunun yasama sürecindeki alt kanadı ve federal yasaların kabul edildiği temel kurum. Ancak Kremlin’in siyasi sistemi içinde muhalefetin etkisi son derece sınırlıFotoğraf: The State Duma/AP/picture alliance
İnsan hakları savunucuları: “Medeni ölüm yasası”
Sürgünde faaliyet gösteren “Pervıy Otdel” (Birinci Bölüm) adlı Rus sivil toplum kuruluşundan insan hakları savunucuları ise yeni yasanın, Rusya’da haklarında yaptırım kararı bulunan siyasi açıdan aktif Rus göçmenleri fiilen temel vatandaşlık haklarından mahrum bıraktığını belirtiyor.
Kuruluş, siyasi gerekçeli suçlamalarla gıyabında mahkûm edilen ya da para cezasına çarptırılan Rus göçmenler açısından bu düzenlemeyi “medeni ölüm yasası” olarak nitelendiriyor.
Yasadan kimlerin etkileneceğine Adalet Bakanlığı karar verecek. Bu, aynı zamanda “yabancı ajan” listelerini hazırlayan kurum.
Avukat Evgeni Smirnov şöyle özetliyor:
“Bununla öncelikle gazeteciler, aktivistler, siyasetçiler ve insan hakları savunucuları hedef alınıyor. Yani zaten hâlihazırda baskı altında olan herkes.”
Kremlin’in yeni yaptırımları, Rusya’yı terk etmiş muhalifler için sürgünde de daha ağır bir dönemin başladığına işaret ediyorFotoğraf: Ralf Hirschberger/AFP/Getty Images
“Ukrayna savaşına karşı çıkanlar susturulmak isteniyor”
Yurt dışına kaçan Ruslara yardım eden “Kovçeg” adlı sivil toplum kuruluşundan hukukçu Anastasiya Burakova ise yasayı şöyle tanımlıyor:
“Çok korkunç bir belge. Çok büyük sayıda insanı vatandaşlık haklarından mahrum bırakıyor ve yurt dışında yaşayan çok sayıda kişiyi korkuya sürüklüyor.”
Burakova’ya göre amaç açık:
Yetkililerin fiziksel olarak ulaşamadığı insanları korkutmak ve Rusya’nın Ukrayna’daki savaşına karşı çıkanları susturmak.
“Putin, savaşa hayır”: Berlin’de Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşı protesto eden sürgündeki Rus muhalifler, Kremlin’in baskı ve yaptırımlarına rağmen savaş karşıtı tutumlarını sürdürüyorFotoğraf: Daniil Sotnikov/DW
Yeni “hainler yasası”, Rusya’nın özellikle Şubat 2022’den bu yana eleştirel sesleri susturmak için aldığı önlemler zincirinin bir başka halkası.
Ukrayna savaşının başlamasından kısa süre sonra Duma, ordu hakkında sözde “yanlış bilgi” yayılmasına ve ordunun sözde “itibarsızlaştırılmasına” karşı yasalar çıkardı. Bu suçlamaların cezası yıllarca hapis olabiliyor.
Aynı dönemde medyada “savaş” ya da “işgal” ifadelerinin kullanılması da yasaklandı. Bunun yerine Rusya’da resmî olarak hâlâ “özel askerî operasyon” ifadesi kullanılıyor. Çok sayıda bağımsız yayın kuruluşu faaliyetlerini durdurdu ya da sürgüne gitti.
Tahminlere göre son dört yılda yüz binlerce Rus ülkeyi terk etti. Yeni “medeni ölüm yasası” da işte bu insanları hedef alıyor.
